Son altı il dünya iqtisadiyyatı üçün ən mürəkkəb dövrlərdən biri kimi tarixə düşdü. COVID-19 pandemiyası, rekord inflyasiya, yüksək faiz dərəcələri, geosiyasi qarşıdurmalar və qlobal iqtisadi qeyri-müəyyənliklər bazarları ciddi sınaqdan keçirdi. ABŞ iqtisadiyyatının əsas göstəricilərindən biri olan “S&P 500” indeksi bir daha sübut etdi ki, qısamüddətli böhranlar bazarda dalğalanma yaradır, lakin tarix göstərir ki, uzunmüddətli perspektivdə innovasiya və texnoloji inkişaf investorlar üçün əsas kapital yaratma mənbələrindən biridir.

2026-cı ilin əvvəlindən S&P 500-də ən çox yüksələn səhmlər:

İlk baxışda bir həqiqət açıq görünür: 2026-cı ilin ən böyük qalibləri süni intellekt (AI) infrastrukturunun qurulmasından qazanan şirkətlərdir. Yaddaş çipləri, məlumat mərkəzləri, serverlər, yarımkeçirici avadanlıqları və enerji infrastrukturu sahəsində fəaliyyət göstərən şirkətlər bazarın liderinə çevriliblər.  Son altı ildə S&P 500 indeksi müxtəlif qlobal böhranlara baxmayaraq orta hesabla illik təxminən 15,7% gəlirlilik nümayiş etdirmişdir. Bu nəticələr COVID pandemiyasına, yüksək inflyasiyaya, faiz dərəcələrinin kəskin artımına, geosiyasi münaqişələrə baxmayaraq əldə olunmuşdur.

       Tarixdə qızıl axtarışı zamanı ən böyük sərvəti çox vaxt qızıl axtaranlar deyil, onlara kürək, avadanlıq və xidmət təqdim edən şirkətlər qazanırdı. AI dövründə də oxşar proses müşahidə olunur.

• Micron — AI üçün yüksək sürətli yaddaş çipləri
• Dell və HPE — AI server infrastrukturu
• AMD və Intel — prosessor və hesablama gücü
• Applied Materials, Lam Research və KLA — yarımkeçirici istehsal avadanlıqları
• Vertiv — məlumat (data) mərkəzlərinin enerji və soyutma sistemləri

2026-cı ilin əsas investisiya hekayəsi: AI infrastrukturu

     2026-cı ilin ən çox yüksələn şirkətlərinin siyahısı bir mühüm tendensiyanı göstərir: Süni intellekt yarışında ən böyük qazananlar yalnız AI yaradanlar deyil, AI iqtisadiyyatının infrastrukturunu quran şirkətlərdir. Ən güclü inkişaf sahələri:

1. Yaddaş çipləri və məlumat saxlama texnologiyaları

🔹 SanDisk  +731.87%
🔹 Western Digital  +316.46%
🔹 Seagate Technology  +288.96%
🔹 Micron Technology  +267.49%

2. AI serverləri və hesablama infrastrukturu

🔹 Dell Technologies  +234.76%
🔹 Hewlett Packard Enterprise  +100.85%

3. Prosessor və yarımkeçirici texnologiyaları

🔹 Intel  +228.75%
🔹 AMD  +139.44%
🔹 ON Semiconductor  +109.78%

4. Çip istehsalı avadanlıqları

🔹 Applied Materials  +132.07%
🔹 Lam Research  +120.25%
🔹 KLA Corporation  +96.95%
🔹 Teradyne  +113.24%

5. Məlumat (data) mərkəzləri, enerji və optik infrastruktur

🔹 Lumentum Holdings  +137.53%
🔹 Coherent  +105.86%
🔹 Corning  +99.50%
🔹 Vertiv Holdings  +96.74%
🔹 Generac Holdings  +94.37%

S&P 500-i 2026-cı ildə hərəkətə gətirən 2 əsas faktor:

1. AI kapital qoyuluşlarının sürətli artımı. Dünyanın aparıcı texnologiya şirkətləri AI məlumat mərkəzləri, yüksək performanslı hesablama sistemləri və yeni nəsil çiplər üçün yüz milyardlarla dollar investisiya yatırırlar. Bu investisiyalar ilk növbədə server şirkətlərinə, yarımkeçirici avadanlıq istehsalçılarına, məlumat (data) mərkəzi və enerji infrastrukturu şirkətlərinə böyük fayda verir.

2. Korporativ mənfəətlərin yeni yüksəliş mərhələsi. Süni intellekt (AI) texnologiyalarının biznes proseslərinə inteqrasiyası məhsuldarlığın artmasına, xərclərin optimallaşdırılmasına və şirkət gəlirlərinin yüksəlməsinə şərait yaradır.

“S&P 500”-in son 6 ili investorlar üçün çox vacib bir dərs verdi: Böhranlar keçicidir, innovasiya isə uzunmüddətli dəyər yaradır. Bugünkü bazarda ən böyük kapital axını artıq yalnız AI proqramlarına deyil, AI iqtisadiyyatının əsas sütunlarına — çiplərə, serverlərə, məlumat mərkəzlərinə və enerji infrastrukturuna yönəlir. Tarix göstərir ki, böyük texnoloji inqilablar zamanı ən böyük dəyər çox zaman həmin inqilabı mümkün edən infrastrukturu quran şirkətlərdə yaranır. AI infrastrukturu hazırda bazarın əsas böyümə mövzularından biri olsa da, yüksək qiymətləndirmələr, texnoloji rəqabət və iqtisadi dövrlər bu şirkətlərin gələcək performansına təsir göstərə bilər. Buna görə investorlar yalnız son yüksəliş göstəricilərinə deyil, şirkətlərin maliyyə vəziyyətinə, gəlir artımına və uzunmüddətli strategiyasına da diqqət yetirməlidirlər.

      Uğurlu investor bazardakı qısamüddətli səs-küyə deyil, uzunmüddətli struktur dəyişikliklərə fokuslanır. Hesab edirəm ki, “S&P 500”-in son altı illik hekayəsi bir daha göstərir ki, düzgün diversifikasiya, səbir və innovasiya meqatrendlərini anlamaq uzunmüddətli maliyyə uğurunun əsas prinsipləridir.

Müəllif: Elnur Quliyev

Maliyyə mühəndisi | FinTech və investisiya analitiki