Bir çox insan düşünür ki, Visa və MasterCard bir-biri ilə rəqabət aparan tamamilə fərqli ödəniş sistemləridir. Əslində isə onların ortaq cəhətləri düşündüyümüzdən daha çoxdur. Hər iki beynəlxalq kart şəbəkəsi ödəniş məlumatlarını ötürmək üçün əsasən ISO 8583 adlı beynəlxalq mesajlaşma standartından istifadə edir. Sadə desək, POS terminalı, bankomat, bank və kart şəbəkələri bir-biri ilə “danışarkən” eyni dili istifadə edirlər. ISO 8583 kart əməliyyatları üçün hazırlanmış beynəlxalq məlumat mübadiləsi standartıdır. Kart nömrəsi, əməliyyat məbləği, valyuta, vaxt, terminal məlumatı və digər vacib informasiya məhz bu standart üzrə ötürülür. Bu səbəbdən dünyanın müxtəlif ölkələrində fəaliyyət göstərən banklar və ödəniş sistemləri bir-biri ilə problemsiz əlaqə qura bilir. Əgər hər ikisi eyni “dildə” danışırsa, onda Visa ilə MasterCard arasında fərq nədədir? Bunu gündəlik həyatdan sadə bir nümunə ilə izah etmək olar. Azərbaycanlı, türkiyəli, özbək və qazax insanlar türk dillərində danışırlar. Onlar ümumilikdə bir-birlərini başa düşürlər. Lakin hər ölkənin öz ifadələri, öz danışıq tərzi və öz “ləhcəsi” var. Visa və MasterCard arasında da vəziyyət təxminən belədir. Onlar eyni texniki dili istifadə etsələr də, həmin dili fərqli qaydalarla “ifadə edirlər”.
Fərq harada yaranır?
Visa və MasterCard:
- əməliyyatları fərqli qaydalarla emal edirlər;
- risklərin qiymətləndirilməsi üçün müxtəlif alqoritmlərdən istifadə edirlər;
- fırıldaqçılığın aşkarlanması mexanizmləri fərqlidir;
- məlumat paketlərinə əlavə sahələr daxil edə bilirlər;
- əməliyyatları öz şəbəkələri üzərindən fərqli marşrutlarla yönləndirirlər;
- tokenizasiya, təhlükəsizlik və əlavə rəqəmsal xidmətlər üzrə fərqli həllər təqdim edirlər.
Yəni kart terminalında görünən iki eyni əməliyyat Visa və MasterCard şəbəkəsində daxildə tamamilə fərqli proseslərdən keçə bilər.
Real həyatda bu necə görünür?
Təsəvvür edin ki, eyni mağazada ardıcıl olaraq iki nəfər 100 manatlıq alış-veriş edir. Birinci şəxs Visa, ikinci isə MasterCard kartından istifadə edir. Hər iki kart eyni bank tərəfindən buraxılsa belə, Visa əməliyyatı əlavə risk analizinə göndərə bilər, MasterCard isə onu dərhal təsdiqləyə bilər. Başqa bir vəziyyətdə isə əksinə baş verə bilər. İstifadəçi bunu çox vaxt hiss etmir. Lakin arxa planda hər iki kart şəbəkəsi fərqli risk modelləri və qərarvermə mexanizmləri ilə işləyir.
Visa və MasterCard bank deyil
Burada vacib bir məqama da toxunmaq lazımdır. Bir çox istifadəçi düşünür ki, Visa və ya MasterCard kartı məhz həmin şirkətlər tərəfindən verilir. Əslində isə bu doğru deyil. Visa və MasterCard:
- bank hesabı açmırlar;
- müştərilərə kredit vermirlər;
- depozit qəbul etmirlər;
- kartları birbaşa buraxmırlar.
Kartları müştərilərə banklar təqdim edir. Visa və MasterCard isə həmin kartların bütün dünyada işləməsini təmin edən qlobal ödəniş şəbəkələrini idarə edirlər.
Bəs banklar niyə hər iki kartı təqdim edir?
Çünki hər iki kart şəbəkəsinin öz üstünlükləri, texnoloji həlləri, təhlükəsizlik mexanizmləri və beynəlxalq tərəfdaşlıq proqramları mövcuddur. Məhz buna görə bir çox bank həm Visa, həm də MasterCard məhsullarını müştərilərinə təqdim edir və seçim imkanı yaradır.
Nəticə
Kartın üzərində biz sadəcə Visa və ya MasterCard loqosunu görürük. Amma həmin loqonun arxasında saniyələr ərzində milyonlarla əməliyyatı emal edən mürəkkəb infrastruktur, güclü təhlükəsizlik sistemləri, süni intellekt əsaslı risk modelləri və qlobal məlumat şəbəkələri fəaliyyət göstərir. Deməli, Visa və MasterCard eyni texniki dili danışırlar. Sadəcə həmin dili fərqli “ləhcə” ilə ifadə edirlər. Məhz bu “ləhcə” bəzən əməliyyatın sürətinə, təhlükəsizlik səviyyəsinə, risk qiymətləndirilməsinə və istifadəçi təcrübəsinə təsir göstərən əsas amillərdən birinə çevrilir.
Müəllif: Elnur Quliyev
