Avtomobil seçərkən əksər sürücülər mühərrik həcmi, yanacaq sərfiyyatı, təhlükəsizlik sistemləri və dizayna diqqət yetirirlər. Rəng isə çox vaxt yalnız estetik seçim kimi qiymətləndirilir. Halbuki aparılan elmi araşdırmalar göstərir ki, avtomobilin rəngi yay aylarında salonun temperaturuna, kondisionerin iş yükünə, yanacaq sərfiyyatına və hətta elektromobillərin yürüş məsafəsinə müəyyən təsir göstərir.
Qara avtomobil niyə daha çox qızır?
Fizikanın əsas qanunlarına görə tünd rənglər günəş şüalarını daha çox udur, açıq rənglər isə onları daha çox əks etdirir. Bu səbəbdən eyni şəraitdə park edilmiş qara avtomobilin kuzovu ağ avtomobillə müqayisədə xeyli yüksək temperatura çata bilir.2026-cı ildə aparılmış bir araşdırmada günəş altında park edilmiş qara avtomobillərin dam örtüyünün temperaturunun 70-71°C, ağ rəngli avtomobillərdə isə təxminən 50-52°C olduğu müəyyən edilib. Yəni yalnız rəng fərqinə görə kuzov səthində 20°C-dən çox temperatur fərqi yaranır.
Salon temperaturunda fərq nə qədərdir?
Ən maraqlı məqam isə budur ki, kuzovun temperaturundakı böyük fərq salon daxilində eyni səviyyədə hiss olunmur. Qara və ağ avtomobillər üzərində aparılmış eksperimentlər göstərir ki, 30 dəqiqə günəş altında qaldıqdan sonra:
- qara avtomobilin salonunda temperatur 40,5°C;
- ağ avtomobildə isə 37,5°C olub.
Yəni salon daxilində fərq orta hesabla 3-5°C təşkil edib. Bunun səbəbi avtomobil salonunun əsasən şüşələr vasitəsilə daxil olan günəş şüaları nəticəsində yaranan “istixana effekti” ilə qızmasıdır. Deməli, rəng mühüm amildir, lakin yeganə səbəb deyil.
Kondisioner daha çox işləyir
Salonun daha isti olması kondisionerin daha uzun müddət yüksək gücdə işləməsinə səbəb olur. ABŞ-da aparılmış tədqiqat göstərir ki, açıq rəngli və yüksək günəşəks etdirici örtüyə malik avtomobildə kondisionerin tələb etdiyi soyutma gücü qara avtomobillə müqayisədə təxminən 13% daha azdır. Bu isə:
- daxiliyanma mühərrikli avtomobillərdə yanacaq sərfiyyatının azalmasına;
- hibrid və elektromobillərdə isə batareya enerjisinə qənaət edilməsinə kömək edir.
Elektromobillər üçün niyə daha vacibdir?
Elektromobillərdə kondisioner birbaşa yüksək gərginlikli batareyadan enerji aldığı üçün salonun daha isti olması yürüş məsafəsinə də təsir göstərir. Məsələn, 450 km yürüş ehtiyatına malik elektromobil yay günündə uzun müddət günəş altında qaldıqdan sonra salonu soyutmaq üçün əlavə enerji sərf edir. Xüsusilə şəhər rejimində qısa məsafəli hərəkətlər zamanı bu enerji itkisi daha çox hiss olunur.
Azərbaycanda vəziyyət necədir?
Azərbaycanda yay aylarında hava temperaturu bir çox rayonlarda 38–42°C, bəzi bölgələrdə isə 45°C-yə yaxınlaşır. Belə hava şəraitində günəş altında park edilmiş avtomobil salonunun temperaturu cəmi 20-30 dəqiqə ərzində 55-70°C səviyyəsinə çata bilər. Bu zaman:
- sükan çarxı 60°C-dən yuxarı qızır;
- ön panel 70°C-yə yaxınlaşa bilir;
- dəri oturacaqlar isə toxunmaq üçün narahat dərəcədə isti olur.
Rəngdən daha vacib amillər də var
Mütəxəssislər bildirirlər ki, avtomobilin rəngi vacib olsa da, aşağıdakı amillər daha böyük rol oynayır:
- avtomobilin kölgədə saxlanılması;
- UV və infraqırmızı şüaları bloklayan keyfiyyətli şüşə örtükləri;
- açıq rəngli salon;
- panoram şüşə damın günəş qoruyucusu ilə istifadə edilməsi;
- park etməzdən əvvəl günəşdən qoruyucu ön şüşə örtüyünün tətbiqi.
Bu tədbirlər bəzən avtomobil rəngindən daha böyük temperatur fərqi yarada bilir.
Hansı rənglər daha az qızır?
Ümumi istilik udma qabiliyyətinə görə avtomobil rənglərini belə sıralamaq olar:
- Ağ
- Gümüşü
- Bej
- Açıq boz
- Açıq mavi
- Qırmızı
- Tünd göy
- Tünd boz
- Qara
Lakin müasir avtomobil istehsalçıları artıq xüsusi “solar reflective” (günəşi əks etdirən) boya texnologiyalarından istifadə etməyə başlayıblar. Belə örtüklər sayəsində hətta bəzi tünd rəngli avtomobillər də əvvəlki nəsil boyalarla müqayisədə daha az qızır.
Nəticə
Avtomobilin rəngi yalnız estetik seçim deyil, həm də yay aylarında komfort və enerji sərfiyyatına təsir edən texniki amildir. Qara avtomobilin kuzovu günəş altında ağ avtomobildən 20°C-dən çox isti ola bilər. Salon daxilində fərq daha az – təxminən 3–6°C olsa da, bu fərq kondisionerin daha çox işləməsinə, yanacaq sərfiyyatının artmasına və elektromobillərdə yürüş məsafəsinin azalmasına səbəb ola bilər.
İstifadə olunan mənbələr:
- Lawrence Berkeley National Laboratory
- SAE International
- U.S. Department of Energy
- NASA Earth Observatory (istilik udulması barədə məlumatlar)
Müəllif: Elnur Quliyev